Samoa Amerykańskie

encyklopedia

Geografia		Ustrój polityczny		Gospodarka		Historia			Główne problemy

Nazwa oficjalna: Terytorium Samoa Amerykańskiego Status polityczny: terytorium zamorskie USA Polska nazwa mieszkańców: Samoańczyk, Samoanka, Samoańczycy Obszar lądu: 197 km2 Liczba wysp: 7 Stolica: Pago Pago na wyspie Tutuila Ludność: 64 tys. (+50 tys. w USA) Przyrost naturalny: +0,3 proc. Języki: samoański, angielski Waluta: dolar USA PNB na 1 mieszkańca: $4,800 Domena internetowa: brak Czas lokalny: GMT-11

 Geografia
Samoa Amerykańskie leży w południowej części Oceanu Spokojnego, w Polinezji, obejmuje 7 wysp we wschodniej części grupy Samoa, z których największe to: Tutuila (155 km2), Manua i Aunnuu. Od zachodu SA graniczy z Samoa (niepodległym), od północy z Tokelau, od wschodu z Wyspami Cooka, od południa z Niue, a od południowego zachodu z Tonga. Warunki naturalne: wyspy pochodzenia wulkanicznego, przeważnie górzyste, porośnięte tropikalnym lasem. Klimat gorący, wilgotny. Niekiedy występują gwałtowne tajfuny.
 

 Ustrój polityczny
Terytorium pozostaje pod zarządem amerykańskiego Departamentu Spraw Wewnętrznych, a głową państwa jest prezydent George W. Bush. Mieszkańcy posiadają narodowość amerykańską, ale nie są obywatelami Stanów Zjednoczonych. Mogą swobodnie wjeżdżać do metropolii bez obowiązku posiadania wizy, ale nie mogą głosować w wyborach federalnych. Miejscową władzę ustawodawczą stanowi dwuizbowy parlament - fono. W skład Senatu wchodzi 18 osób wybieranych według miejscowych zwyczajów spośród wodzów plemiennych. Ich kadencja trwa cztery lata. W 20-osobowej Izbie Reprezentantów zasiadają deputowani wybierani raz na dwa lata w drodze powszechnej elekcji. Dodatkowe miejsce w Izbie (bez prawa głosu) zarezerwowane jest dla przedstawiciela atolu Swain Island, oddalonego o 450 km na północ od Pago Pago. Władza wykonawcza należy do gubernatora, wybieranego w głosowaniu powszechnym na 4 lata; gubernator powołuje za aprobatą parlamentu szefów departamentów, którzy ponoszą przed nim odpowiedzialność. W Waszyngtonie Samoa reprezentowane jest przez jednego kongresmana i jednego senatora (obaj zasiadają w parlamencie bez prawa do głosowania).
 

 Gospodarka
Ponad połowę budżetu terytorium stanowią dotacje od rządu amerykańskiego (ok. 60 mln USD rocznie). Reszta pochodzi przede wszystkim z opłat za połowy tuńczyka od dwóch potężnych kompanii - Starkist i Samoa-Packing, które produkują dwie z każdych trzech puszek tuńczyka sprzedawanych w amerykańskich sklepach. Obie firmy zatrudniają 30 proc. mieszkańców Samoa, czyli tyle samo ile pracuje w całym sektorze publicznym terytorium. W Samoa Amerykańskim prawie nie istnieje rolnictwo i rybołówstwo. Niemal cała żywność sprowadzana jest z USA lub sąsiedniego Samoa. Intensywnie rozwija się za to sektor turystyczny - pod koniec lat 90. Pago Pago stało się bardzo modne wśród bogatych Amerykanów, którzy coraz chętniej wybierają je jako cel romantycznych podróży luksusowymi jachtami.
 

 Historia
Według źródeł archeologicznych wyspy dzisiejszego Samoa Amerykańskiego zostały zasiedlone przez polinezyjskich emigrantów z Fidżi około 3 tys. lat temu. Do czasu podboju kolonialnego, główna wyspa terytorium - Tutuila - pozostawała pod władaniem wodza Upolu (dziś w niepodległym Samoa). W 1722 r. do Samoa dotarła wyprawa holenderskiego żeglarza Jacoba Roggeveena, później - podobnie jak na sąsiednich wyspach - pojawili się niemieccy i brytyjscy misjonarze. Przez pewien czas na Manui swoją bazę mieli amerykańscy wielorybnicy. W 1899 r. trzy mocarstwa posiadające największe wpływy w regionie: Niemcy, W.Brytania i USA podpisały porozumienie na podstawie którego grupa Samoa podzielona została na trzy części: Niemcom przypadły największe wyspy Upolu i Sawai (dziś tworzą niepodległe Samoa), Brytyjczykom wyspy Tonga, a amerykanom obszar dzisiejszego Samoa Amerykańskiego. Przez następne pół wieku terytorium zarządzała amerykańska marynarka wojenna, utrzymująca w Pago Pago swoją bazę. W 1900 r. Samoa otrzymało status amerykańskiego terytorium zamorskiego. W 1925 r. anektowano wyspę Swains a w 1948 r. ustanowiono pierwszy organ samorządowy - dwuizbowy parlament o uprawnieniach doradczych. Wprowadzona w 1960 nowa konstytucja przyznała parlamentowi ograniczoną władzę ustawodawczą. 1978 odbyły się pierwsze powszechne wybory, w których wybrano pierwszego gubernatora Samoa Amerykańskiego.
 

 Główne problemy
1. Bieda. Ponad dwie trzecie dzieci w Samoa Amerykańskim żyje poniżej granicy ubóstwa. W wielu rodzinach dochód na osobę nie przekracza 50 dolarów miesięcznie.
2. Społeczeństwo Samoa niebezpiecznie się odmładza - odsetek dzieci poniżej 18 roku życia w całej populacji Samoa jest niebezpiecznie wysoki. Obecnie wynosi już ponad 45 proc., podczas gdy w USA, nieletni stanowią jedynie 26 proc. społeczeństwa.
3. Choroby. Spożywanie żywności sprowadzanej z zagranicy - w większości wysoko przetworzonej - powoduje rozwój wielu chorób tzw. cywilizacyjnych, przede wszystkim cukrzycy. Sprzyja temu również styl życia Samoańczyków, który nie uprawiają sportów i należą do najbardziej otyłych ludzi na świecie.