spis treści
 wiadomości

 Fidżi
 Kiribati
 Mikronezja
 Nauru
 Nowa Zelandia
 Palau
 Papua-Nowa Gwinea
 Samoa
 Tonga
 Tuwalu
 Vanuatu
 Wyspy Marshalla
 Wyspy Salomona

Papua-Nowa Gwinea

encyklopedia

Największa i najludniejsza w regionie, Papua-Nowa Gwinea ma również największe zasoby surowców naturalnych. Eksploatuje złoża ropy naftowej, gazu, złota i innych minerałów. Sytuacja polityczna niestabilna, głównie za sprawą działalności separatystów z wyspy Bougainville.
 
 Geografia Ustrój polityczny Gospodarka Historia Główne problemy

Nazwa oficjalna: Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei
Nazwa zwyczajowa: Papua-Nowa Gwinea
Polska nazwa mieszkańców: Papuańczyk, Papuanka, Papuańczycy
Obszar lądu: 452 840 km2
Liczba wysp: 1 główna i ok. 2800 mniejszych
Stolica: Port Moresby na Nowej Gwinei
Ludność: 5,62 mln
Przyrost naturalny: 1,8%
Sr. życia: kob. 66,4, mężcz. 64,5
Języki: angielski, języki papuaskie i inne
Waluta: kina
PNB ogólnie: US$ 1,168 mld
PNB na 1 mieszkańca: US$ 757
Wzrost gosp.: 3,2%
Niezależność od: 1975 r.
Domena internetowa: .pg
Numer kierunkowy: +675
Czas lokalny: GMT+
 Geografia
Papua-Nowa Gwinea to państwo położone w zachodniej części Oceanu Spokojnego, obejmujące wschodnią część wyspy Nowa Gwinea (zachodnia należy do Indonezji) i ok. 2800 wysp i wysepek leżących od niej na północ i wschód, m.in.: Archipelag Bismarcka, północna część Wysp Salomona, wyspy Nowa Brytania, Nowa Irlandia oraz Wyspę Bougainville'a.

Główna wyspa kraju ma charakter górzysty. W środkowej części rozciągają się Góry Centralne z drugim najwyższym szczytem Oceanii Górą Wilhelma (4508 m n.p.m.), na zachodzie Góry Owena Stanleya (szczyt Victoria, 4073 m n.p.m.) przechodzące w Góry Müllera z licznymi wulkanami. Południowo-zachodnią część wyspy zajmuje rozległa, bagnista nizina z główną rzeką Fly (800 km długości). Najdłuższa rzeka kraju - Sepik - ma ponad 1000 km długości. Pozostałe wyspy są pochodzenia wulkanicznego lub koralowego.

Klimat równikowy monsunowy, z obfitymi opadami. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy kraju wynoszą: w styczniu 28°C i 376 mm, w lipcu 27°C i 137 mm. Naturalną szatą roślinną kraju są wiecznie zielone lasy równikowe, na wybrzeżach lasy namorzynowe, na nizinach - bagienne, w suchszych rejonach kraju sawanny, w górach zaś lasy z dębem, bukiem i sosną. Ze zwierząt żyje tu wiele gatunków endemicznych, zwłaszcza ptaków, m.in. ptaki rajskie i nielotny kazuar hełmiasty.
 
 Ustrój polityczny
Papua-Nowa Gwinea określa swój ustrój jako demokrację parlamentarną. Głową państwa jest królowa brytyjska Elżbieta II. Reprezentuje ją gubernator generalny, wybierany przez parlament na sześcioletnią kadencję. W skład parlamentu wchodzi 109 posłów wybieranych w głosowaniu powszechnym na pięć lat. Dwadzieścia mandatów przeznaczonych jest zawsze dla przedstawicieli prowincji, reszta obsadzana jest w wolnych wyborach. Szef rządu desygnowany jest przez większość parlamentarną i oficjalnie nominowany przez gubernatora. Sam dobiera sobie ministrów i mianuje ich członkami Narodowej Rady Wykonawczej. Kraj podzielony jest na 19 prowincji, z których każda posiada własną radę i rząd. Premierem rządu lokalnego może być tylko poseł narodowego parlamentu.

Z powodu znacznego rozdrobnienia politycznego papuaskiego parlamentu, żaden rząd powołany w latach 1975 - 2000, nie przepracował pełnej 5-letniej kadencji. W trosce o polityczną stabilność posłowie postanowili w 2000 r. zmienić ordynację wyborczą i konstytucję. Obecnie rząd może zostać odwołany dopiero po 18 miesiącach nieprzerwanego funkcjonowania.
 
 Gospodarka
Papua-Nowa Gwinea jest słabo rozwiniętym krajem rolniczym. 85 proc. społeczeństwa utrzymuje się głównie z uprawy herbaty, kakao, kawy, palmy kokosowej, batatów, ryżu, trzciny cukrowej, orzeszków ziemnych, kauczuku. Duże znaczenie ma rybołówstwo (połów krewetek i tuńczyków) oraz leśnictwo (wyrąb cennych gatunków drzew).

Jednym z podstawowych źródeł dochodów państwa (60 proc. wpływów z eksportu i 20 proc. wszystkich aktywów) jest dynamicznie rozwijający się w ostatnich latach przemysł wydobywczy. Eksploatowane są rudy miedzi, złota, srebra, w niewielkim stopniu również złoża gazu i ropy naftowej.

Do głównych partnerów handlowych PNG należą: Japonia, Australia, Niemcy, USA. Eksportowane się głównie surowce mineralne, kopra (Papua jest jej największym producentem na południowym Pacyfiku), kawa, kakao i olej palmowy. Za dewizy kupuje się przede wszystkim maszyny i żywność.
 
 Historia
Ok. 50 tys. lat temu Nową Gwineę i sąsiednie wyspy zasiedlili pierwotni mieszkańcy Azji Południowo-Wschodniej. W 1511 r. na tutejszych wodach pojawił się pierwszy Europejczyk, Portugalczyk A. d'Abreu. Z uwagi na podobieństwa do wybrzeży zachodniej Afryki, d'Abreu nadał odkrytej przez siebie wyspie nazwę Nowa Gwinea.

W roku 1545 I. Ortiz de Retes proklamował włączenie wyspy do hiszpańskich posiadłości kolonialnych. Właściwą kolonizację rozpoczęto jednak dopiero na przełomie XVIII i XIX w. W 1793 r. Brytyjczycy założyli pierwszą osadę w pobliżu Manokwari (obecnie w indonezyjskiej części Nowej Gwinei). W XIX w. o wpływy na Nowej Gwinei rywalizowały ówczesne potęgi kolonialne. 1828 Holendrzy zajęli zachodnią część wyspy, 1884 Wielka Brytania i Niemcy podzieliły między siebie pozostałą część: Wielka Brytania ulokowała swe posiadłości na południowym wschodzie, Niemcy na północnym wschodzie Nowej Gwinei. W 1904 r. Wielka Brytania przekazała swoją część - zwaną Papuą - Australii.

Po wybuchu I wojny światowej Australijczycy zajęli Niemiecką Nową Gwineę. Dokonaną wówczas aneksję potwierdziła w 1921 r. Liga Narodów, oddając Niemiecką Nową Gwineę (bez Nauru i Mikronezji) pod zarząd mandatowy Australii. Podczas II wojny światowej Nową Gwineę i część Papui zajęli Japończycy. Alianci schronili się we wschodniej części wyspy, z główną bazą w Port Moresby. W lutym 1945 r. w wyniku ofensywy odzyskali utraconą część wyspy.

W 1949 r. pozostającą pod zarządem mandatowym Australii Nową Gwineę połączono z Papuą w jeden organizm administracyjny. Holenderską część wyspy anektowała w 1969 Indonezja. W grudniu 1973 Papua-Nowa Gwinea zyskała autonomię wewnętrzną, a we wrześniu 1975 pełną suwerenność. Od początku lat 90. trwa kryzys związany z dążeniem do secesji wyspy Bougainville. Jego efektem stało się przyznanie Bougainville autonomii w 1992. W tym samym roku mieszkańcy tej największej z Wysp Salomona proklamowali niepodległość, ale rząd PNG wysłał wojsko by przywrócić swą władzę. Walki wygasły dopiero w połowie 2001 r. Od tego czasu trwa powolny proces przywracania normalności na wyspie. Jego zwieńczeniem mają być planowane na kwiecień 2005 r. wybory parlamentarne i przekazanie przez władze PNG legalnej reprezentacji społeczności wyspy kompetencji w sprawach wewnętrznych.
 
 Główne problemy
1. Niestabilność polityczna i korupcja.
2. Bezrobocie i kłopoty z utrzymaniem porządku prawnego w miastach
3. Zniszczenie środowiska naturalnego w rejonach kopalni odkrywkowych i niekontrolowany wyrąb lasów
4. Nierozwikłany konflikt separatystyczny na wyspie Bougainville
5. Epidemia AIDS wśród rdzennych mieszkańców
 informacje praktyczne
 MSZ ostrzega
 symbole państwowe
 banknoty
 znaczki
 zdjęcia
 linki
 
Żandarm Pacyfiku
Rząd Australii rozważa wysłanie policjantów i urzędników do Papui-Nowej Gwinei. Miejscowe władze - zdaniem premiera Johna Howarda - nie radzą sobie z opanowaniem napiętej sytuacji w kraju. Australia, która coraz częściej interweniuje poza swoimi granicami, chętnie przyjmuje rolę "żandarma Pacyfiku"..
Najgorsze wybory
Tegoroczne wybory parlamentarne były najgorsze ze wszystkich przeprowadzonych do tej pory w Papui-Nowej Gwinei - oceniają niezależni obserwatorzy. Trwa szukanie przyczyn fatalnej organizacji elekcji.

wiadomościgdzie po wizęo stroniekontaktenglish