spis treści
 wiadomości

 
 Nowa Zelandia

focus

Lasy i leśnictwo Nowej Zelandii
8.03.2008

Leśnictwo gospodarcze Nowej Zelandii opiera się na plantacjach obcych gatunków. Zdecydowanie większą powierzchnię zajmują lasy złożone z gatunków rodzimych o charakterze ochronnym. Taki model, rozdzielający funkcje produkcyjne i ochronne, definiowano już w II połowie XIX wieku.


Większość lasów NZelandii to lasy iglaste
Nowa Zelandia to przede wszystkim dwie duże wyspy położone na Pacyfiku - Północna (115 tys. km2) i Południowa (150 tys. km2). Wraz z szeregiem mniejszych wysp i kilkoma terytoriami zamorskimi całkowita powierzchnia kraju wynosi 270 tys. km2. Liczy on ok. 4 mln mieszkańców. Archipelag nowozelandzki leży w odległości ok. 1900 km na wschód od wybrzeży Australii. Izolacja wysp spowodowała, że 80 proc. roślinności stanowią endemity. Położenie geograficzne powoduje, że klimat należy do wyjątkowo łagodnych i nie występują ekstrema spotkane w klimacie kontynentalnym. Choć w miesiącach zimowych temperatura w wielu miejscach spada poniżej zera, to śnieg pada tylko na Wyspie Południowej w łańcuchu Alp Południowych.

Historia leśnictwa

Przed przybyciem człowieka większa część Nowej Zelandii pokryta była lasami. Pierwotnie były to dwa typy:
  • lasy iglaste - złożone z gatunków o twardym drewnie, zdominowane przez rośliny nagozalążkowe, głównie z rodziny podokarpowatych, ale także przez agatis nowozelandzki (Agathis australis), który Nowozelandczycy nazywają kauri, oraz gatunki z rodzaju cedr (Libocedrus);
  • lasy bukowe - zdominowane przez jeden lub więcej z czterech rodzimych gatunków z rodzaju Nothofagus, który na półkuli południowej jest odpowiednikiem naszego rodzaju Fagus. Po angielsku gatunki z obu rodzajów nazywane są beech (buk), polska nomenklatura podaje dwie równorzędne nazwy: buk południowy albo bukan.


  • Wraz z przybyciem ok. 1000 lat temu Polinezyjczyków (Maorysów) duża część lasów została wypalona z powodów łowieckich. Była to powszechna metoda polowania na moa (największe znane ptaki świata - moa ważyły do 250 kg i osiągały do 3,5 m wysokości - nielotne, wyginęły na przełomie XVII/XVIII wieku).

    Prócz budowy rzeźbionych w drewnie domów wharenui Maorysi używali także drewna do budowania tradycyjnych łodzi nazywanych waka. Przybycie pierwszych europejskich osadników w latach 40. XVIII w. zaowocowało znacznymi wylesieniami na potrzeby uprawy rolniczej. W tym okresie intensywnie pozyskiwano również gumy z drzew kauri.

    Intensywne i destrukcyjne użytkowanie lasów Nowej Zelandii spowodowało interwencję organów państwowych. Od 1871 r. państwo zaczęło na preferencyjnych warunkach oferować ziemię do zakładania plantacji drzew. W 1874 r. powstała pierwsza ustawa o lasach. Wspierane przez rząd doświadczenia, prowadzone m.in. w rejonie Canterbury, pozwoliły zidentyfikować kilka gatunków drzew charakteryzujących się nadzwyczajną wielkością przyrostu. Zaliczono tu kilka gatunków sosen, modrzewi, daglezji, eukaliptusa i cyprysów.

    W 1896 r. rząd Nowej Zelandii zdecydował, że sprawy lasów i leśnictwa kraju powinny zostać omówione przez wszystkie zainteresowane strony na najwyższym szczeblu. Tak zorganizowano Konferencję Drzewną, która zgromadziła przedstawicieli przemysłu drzewnego, działaczy na rzecz ochrony przyrody i farmerów (posiadaczy lasów i plantacji). W rezultacie obrad uzgodniono, że dotychczasowa ochrona lasów pierwotnych była nierealna z uwagi na trudne do skoordynowania działania osadników oraz szkody powodowane przez ogień. W przyszłości lasy te nie powinny pełnić funkcji produkcyjnych. Rolę dostarczyciela surowca drzewnego powinny przejąć plantacje leśne, których powinno być na tyle dużo, aby zdołały pokryć zapotrzebowanie krajowego przemysłu drzewnego (...)

    W 1913 r. powołano Królewską Komisję Leśnictwa. Komisja rekomendowała cztery główne gatunki dla intensywnej uprawy na należących do państwa plantacjach. Tymi gatunkami były sosny: kalifornijska (P. radiata), czarna odmiany korsykańskiej (P. nigra subsp. salzmanii var. corsicana) i żółta (P. ponderosa) oraz daglezja zielona. Z wyjątkiem sosny czarnej wszystkie wymienione wcześniej gatunki są naturalne dla zachodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych.

    Plantacje tych gatunków były zakładane głównie siłą osób odsiadujących wyroki w zakładach karnych, a później także przez żołnierzy wracających z I wojny światowej. W 1920 r. powołano organizację o nazwie Służba Leśna Nowej Zelandii. Jej pierwszym dyrektorem został Leon McIntosh Ellis, którego osobę można porównać do pierwszego dyrektora Lasów Państwowych Adama Loreta (...)

    Organizacja nadzorowała 3 mln ha powierzchni leśnej gatunków rodzimych, które w części zostały przeznaczone na potrzeby przemysłu, a w części objęte ochroną. Z upływem lat zaczęła rosnąć rola plantacji. W latach 1920-1924 ich powierzchnia wzrosła z 800 do 4500 ha. W roku 1924 zrodziła się koncepcja, której celem było osiągnięcie 120 tys. ha plantacji do roku 1935. To ambitne założenie nie tylko zostało osiągnięte, ale nawet przekroczone.

    Plantacje były także zakładane przez firmy prywatne. Jedną z pierwszych była New Zealand Perpetual Forests (Wieczne Lasy Nowej Zelandii). W efekcie kolejnych przekształceń własnościowych przedsiębiorstwo zostało wchłonięte przez Carter Holt Harvey - założoną w 1900 r. firmę australijską, odgrywającą dziś kluczową rolę na rynku drzewnym Południowego Pacyfiku (...)

    Rozdzielenie użytkowania i ochrony

    Pomiędzy rokiem 1940 a 1945 część plantacji wchodziła już w wiek rębności i zaczęto się zastanawiać, jaki będzie najlepszy sposób przerobu pozyskanego z nich drewna. Pierwszy tartak, zbudowany specjalnie na potrzeby produkcji tarcicy z drewna z plantacji, został otwarty w 1940 roku. Na pierwszą fabrykę celulozy z drewna plantacyjnego trzeba było poczekać do 1954 roku. Choć jej właścicielem była prywatna spółka Tasman Pulp and Paper, dodać należy, że znacznej pomocy przy budowie udzielił jej rząd, doceniając tym samym rolę plantacji (...)

    Przełomowym dla leśnictwa nowozelandzkiego był rok 1984. Po zmianie rządu zreformowano cały sektor finansów publicznych, wliczając w to Służbę Leśną. W 1985 r. dokonał się podział kompetencji: komercyjne funkcje lasu pozostawiono dotychczasowej Służbie Leśnej, funkcje ochronne przekazano nowo utworzonemu Ministerstwu Ochrony środowiska.

    Pomiędzy rokiem 1987 a 1996 plantacje pod zarządem Służby Leśnej zostały wyprzedane. Nowi właściciele to prywatne nowozelandzkie kompanie leśne albo też koncerny azjatyckie i północnoamerykańskie. Początkowo wiele z nich było bardzo zadowolonych z cen surowca tartacznego. Szczególnie wysokie ceny osiągało drewno eksportowane w latach 1990-1995 do Japonii i Korei Południowej. Jednakże dla przemysłu drzewnego, tak krajowego jak i zagranicznego, nadeszły ostatnio zdecydowanie trudniejsze czasy, a ceny surowca spadły. Oprócz tego na rynku leśnym Nowej Zelandii pojawiła się nowa tendencja: w ostatnich latach plantacje wykupywane są na szeroką skalę przez właścicieli lub ze środków pochodzących z USA.

    Mechanizacja prac przy pozyskaniu

    Większość prac przy pozyskaniu drewna prowadzi się z wykorzystaniem pilarek spalinowych. Choć harvestery stają się coraz bardziej powszechne, to jednak ich zastosowaniu nie sprzyjają górskie warunki i duże nachylenie terenu. Forwardery spotyka się sporadycznie. W górskim terenie pozyskane drewno transportowane jest przy użyciu kolejek linowych. Na terenach wystarczająco płaskich pozyskiwane drewno zrywane jest przy pomocy samych harvesterów.

    Ilość pozyskiwanego rocznie drewna okrągłego wynosi średnio 19,4 mln m3. Większość stanowi drewno pozyskiwane na zrębach (średnio 18,6 mln m3 rocznie). średnia roczna powierzchnia zrębów kształtuje się na poziomie 40 tys. ha. Ok. 0,8 mln m3 sprzedawanego rocznie drewna pochodzi z trzebieży i co ciekawe nie z najbardziej rozpowszechnionej na plantacjach sosny kalifornijskiej, ale ze wszystkich innych gatunków drzew hodowanych na plantacjach. 75 proc. drewna okrągłego jest wykorzystywane przez przemysł Nowej Zelandii. Leśnictwo nowozelandzkie zatrudnia bezpośrednio 23 tys. osób, a jego udział w tworzeniu PKB wynosi 3,1 proc.

    Edukacja leśna w Nowej Zelandii

    W 1919 r. Canterbury University College - obecnie University of Canterbury - otrzymał dotację pieniężną oraz 40 ha ziemi, które miały mu umożliwić stworzenie Szkoły Leśnictwa. Szkoła powstała, chociaż wielki kryzys w latach 30. zmusił władze do jej zamknięcia. Ponowne otwarcie miało miejsce dopiero w latach 70. Aktualnie w Canterbury można zdobyć wiedzę oraz wszystkie stopnie naukowe z zakresu nauk leśnych. Pierwszy etap studiów (stopień bakałarza czyli nowozelandzki odpowiednik licencjata) trwa cztery lata. Od trzeciego roku wybiera się specjalizację. W ramach studiów obowiązkowe jest także uczęszczanie na część zajęć na innym niż macierzysty wydziale. Studenci, którzy obronią pracę licencjacką, mogą ubiegać się o przyjęcie na studia magisterskie. Trwają one, w zależności od przyjętego trybu studiów rok lub dwa (...)

    Oprócz kierunku leśnictwo istnieje także tzw. inżynieria leśna. Jej absolwenci nie tylko potrafią zaprojektować drogę leśną, ale także ją zbudować. I tak przykładowo w zakres inżynierii leśnej wchodzi tematyka związana z mechanizacją prac leśnych (nasze maszynoznawstwo), a także wiele elementów użytkowania (np. organizacja prac pozyskaniowych, transport drewna) i geomatyki (GIS). Wśród zajęć, na które uczęszczają studenci, są także: mechanika gruntów, mechanika materiałów, przedmiot dotyczący betonu konstrukcyjnego, projektowanie inżynieryjne, mechanika płynów.

    Podsumowując oba kierunki studiów: leśnictwo ma aspekt bardziej hodowlany, inżynieria leśna kładzie nacisk na użytkowanie, ze wszystkimi jego technicznymi i inżynieryjnymi aspektami. Na kilku innych nowozelandzkich uniwersytetach można ukończyć studia na innym kierunku (np. handlowym), ale o specjalizacji leśnej, czyli np. zdobyć specjalizację z handlu produktami leśnictwa.

    John Moore, Robert Kimbar
    źródło: Las Polski 4/2008, przedruk za zgodą redakcji.

     
    Sprawdź w internecie:
     
    Nowozelandzkie Ministerstwo środowiska
     Wydział Leśny Uniwersytetu Canterbury
     Witryna Lasu Polskiego
     mapa regionu
     gdzie po wizę
     linki
     
    Tuwalu - państwo bez ziemi
    Znawcy prawa międzyna- rodowego odkrywają dla siebie nową dziedzinę: zmiany klimatu. Precedensem jest sprawa leżącego na Oceanie Spokojnym państwa Tuwalu i poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, co stanie się z narodem, którego ojczyzna zatonęła?

    spis treścigdzie po wizęo stroniekontaktenglish