spis treści
 wiadomości

 Guam
 Niue
 Nowa Kaledonia
 Pitcairn
 Polinezja Franc.
 Północne Mariany
 Samoa Am.
 Tokelau
 Wallis i Futuna
 Wyspa Wielkanocna
 Wyspy Cooka

Nowa Kaledonia

encyklopedia

Nowa Kaledonia to czwarty producent rudy niklu na świecie, wciąż jednak należy do krajów słabo rozwiniętych. Mimo, że formalnie jest kolonią francuską, coraz chętniej korzysta z szerokiej autonomii i wyraźnie zmierza ku pełnej niezależności.
 
 Geografia Ustrój polityczny Gospodarka Historia

Nazwa oficjalna: Nowa Kaledonia i Zależności
Status polityczny: terytorium zamorskie Francji
Polska nazwa mieszkańców: Nowokaledończyk, Nowokaledonka, Nowokaledończycy
Obszar lądu: 18,575 km2
Liczba wysp: 12
Stolica: Numea
Ludność: 213 tys.
Języki: francuski, oraz ok. 30 dialektów lokalnych
Waluta: pacific franc
PNB ogólnie: $2,000 mln
PNB na 1 mieszkańca: $10,000
Domena internetowa: .nc
Numer kierunkowy: +687
Czas lokalny: GMT+11
 Geografia
Terytorium Nowej Kaledonii obejmuje: Nową Kaledonię, Wyspy Lojalności oraz szereg mniejszych wysp, położonych w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji, ok. 1800 km na północ od Nowej Zelandii i 1100 km na północny wschód od Australii. Od północy graniczy z Vanuatu, od wschodu z Fidżi. Najwyższy szczyt Mont Panié (1628 m n.p.m.) w północnej części wyspy. Klimat ciepły, wilgotny, częste tajfuny. Naturalną roślinność stanowią lasy tropikalne.
 
 Ustrój polityczny
Na podstawie porozumienia z rządem francuskim z maja 1998 r. Nowa Kaledonia ma własny, specjalny status w ustroju Francji. Formalnie wciąż jest francuskim terytorium zależnym, władze w Paryżu stopniowo przyznają jednak władzom lokalnym coraz szerszą autonomię. Po zakończeniu okresu przejściowego (między rokiem 2013 a 2018), odbędzie się referendum w sprawie pełnej niezależności. Obecnie Nowa Kaledonia posiada własny parlament (Kongres) złożony z 54 członków wybieranych w głosowaniu proporcjonalnym na pięcioletnią kadencję. Parlament wybiera kolegialny rząd, dbając by tworzyły go wszystkie największe ugrupowania. Na system polityczny Nowej Kaledonii składają się również komisje doradcze: ekonomiczna i społeczna oraz komisja zachowania tradycji. Terytorium Nowej Kaledonii podzielone jest na trzy prowincje; każda posiada własny sejmik i lokalny rząd. W parlamencie francuskim Nową Kaledonię reprezentuje dwóch deputowanych do izby niższej oraz senator.
 
 Gospodarka
Mimo, że Nowa Kaledonia posiada 1/4 światowych zasobów niklu, wciąż jest to kraj dość słabo rozwinięty gospodarczo. O ile sieć zakładów wydobywczych jest gęsta, o tyle zakłady przetwórstwa rudy praktycznie nie istnieją (jeden pracuje w pobliżu Numei, drugi jest budowany na północy głównej wyspy. Ostatnio zapadła decyzja o budowie trzeciej przetwórni, również na północy). Nieźle rozwinięte jest rolnictwo, którym zajmują się głównie Kanakowie. Uprawia się przede wszystkim kukurydzę, kawę, ziemniaki, maniok i orzechy kokosowe. W zachodniej części wyspy hodowane są konie, bydło, drób i trzoda chlewna. W ostatnich latach na znaczeniu zyskuje turystyka i to pomimo relatywnie wysokich kosztów pobytu (w stosunku do innych krajów Oceanii). Pomoc finansowa Francji sięga 20 proc. PKB i przeznaczana jest głównie na ochronę zdrowia, edukację i inne służby publiczne.
 
 Historia
Historia osadnictwa na Nowej Kaledonii sięga początków naszej ery. Badania archeologiczne wykazały, że w średniowieczu wyspę zamieszkiwało co najmniej kilka różnych społeczności posługujących się odrębnymi językami. W 1774 r. do głównej wyspy archipelagu dotarł kapitan James Cook, on też nadał jej nazwę Nowa Kaledonia (w starożytności Rzymianie nazywali tak Szkocję). Pierwszym Francuzem, który dotarł do Nowej Kaledonii w 1792 r., był podróżnik A. d'Entrecasteaux. Na początku lat 40. XIX w. rozpoczął się napływ francuskich misjonarzy, co doprowadziło w 1853 r. do aneksji terytorium przez Francję. Oficjalnym powodem była ochrona misji, w rzeczywistości chodziło o ograniczenie wpływów Wielkiej Brytanii. Po odkryciu w 1863 r. bogatych złóż niklu osadnictwo bardzo się nasiliło, co doprowadziło do konfliktów z miejscową rdzenną ludnością - Kanakami. Wybuchło nawet kilka zbrojnych powstań kanackich (największe w 1878 r.); wszystkie zostały zdławione siłą. W latach 1864-1894 Nowa Kaledonia pełniła rolę kolonii karnej (w sumie zesłano do niej 40 tys. więźniów).

W okresie II wojny światowej mieszkańcy Nowej Kaledonii poparli Wolnych Francuzów generała Ch. de Gaulle'a. W roku 1946 Nowa Kaledonia otrzymała status francuskiej prowincji zamorskiej. W 1958 r. odbyły się pierwsze powszechne wybory do władz samorządowych. Na początku lat 80. wśród miejscowej ludności nasiliła się chęć do usamodzielnienia się, która napotkała znaczący opór wśród ludności napływowej. Przedstawiony w 1984 przez prezydenta F. Mitteranda plan zakładał przyznanie Nowej Kaledonii autonomii i wyznaczał termin referendum, dotyczącego pełnej niepodległości, na rok 1989. Do realizacji planu jednak nie doszło, kraj ogarnęła fala strajków i zamieszek. Sytuację ustabilizowała dopiero francuska interwencja wojskowa. Referendum w sprawie niepodległości przeprowadzone w 1987 r., zostało zbojkotowane przez Kanaków, co pozwoliło zwyciężyć opcji antyseparatystycznej.

Po raz kolejny sprawa niepodległości Nowej Kaledonii powróciła w roku 1998. 8 października 1998, mieszkańcy wyspy opowiedzieli się za przyjęciem porozumienia z rządem francuskim ustanawiającego większy zakres autonomii. Na podstawie porozumienia powstał lokalny rząd i parlament, a mieszkańcy otrzymali obywatelstwo nowokaledońskie. W 2013, a najpóźniej w 2018, ma odbyć się kolejne referendum, dotyczące pełnej niepodległości dla Nowej Kaledonii.
 
 Główne problemy
1. Brak zróżnicowania gospodarczego
2. Nierównomierny rozwój kraju - Prowincja Południowa, zamieszkana głównie przez Europejczyków, jest znacznie bogatsza i lepiej rozwinięta od pozostałych prowincji, zamieszkiwanych przez rdzenną ludność.
 
 informacje praktyczne
 symbole państwowe
 banknoty
 znaczki
 zdjęcia
 linki
 
Papież przeprasza
Jan Paweł II przeprosił rdzenne ludy Australii i Oceanii za udział członków Kościoła w ich ciemiężeniu.
Kapsel górą
Korek to przeżytek - stwierdzili nowozelandzcy producenci wina i postanowili zamykać butelki kapslami. Klienci są wniebowzięci.

 Le Journal N.Caledonie
 "Polynesia" - magazyn linii Polynesian Airlines (.pdf)
 

wiadomościgdzie po wizęo stroniekontaktenglish